مرکز تحقیقات پزشکی هسته ای | تاریخچه مرکز تحقیقات

مرکز تحقیقات پزشکی هسته ای | تاریخچه مرکز تحقیقات
سایت دانشگاه | 12 شهریور 1405
logo

مرکز تحقیقات پزشکی هستـــــه‌‌ ای

دانشگاه علوم پزشکی تهران

معرفی مرکز تحقیقات پزشکی هسته‌ای

شناسنامه مرکز تحقیقات

تاریخ اخذ موافقت اصولی
1384/11/08
تاریخ اخذ موافقت قطعی
1387/02/07
تاریخچه استفاده از مواد و فرآورده‌های رادیواکتیو در پزشکی در ایران

در ایران، استفاده از مواد و فرآورده‌های رادیواکتیو در پزشکی از سال ۱۳۳۹ شمسی (۱۹۶۰ میلادی) آغاز شد. در آن زمان، در آزمایشگاهی موسوم به «آزمایشگاه پیمان مرکزی» در دانشکده علوم دانشگاه تهران، اندازه‌گیری میزان ید رادیواکتیو در ادرار ۲۴ ساعته انجام می‌گرفت. این آزمایش با استفاده از دستگاهی صورت می‌گرفت که چهار لوله Geiger–Muller در اطراف ظرف نمونه ادرار قرار داشت. حدود یک سال بعد، در سال ۱۳۴۰، نخستین نقشه‌برداری از غده تیروئید در ایران با استفاده از گاماکامرایی انجام شد که توسط شرکت Ecko انگلستان به بیمارستان رازی اهدا شده بود. در همان دوره، اندازه‌گیری هورمون‌های تیروئید در خون نیز توسط دکتر صادق نظام مافی، استاد گروه داخلی دانشکده پزشکی دانشگاه تهران و ملقب به «پدر پزشکی هسته‌ای ایران»، انجام شد. این فعالیت‌ها با همکاری کارشناس خارجی به نام MC Nokes در زیرزمین بیمارستان رازی ـ که پیش‌تر حوضخانه مرحوم حاج محتشم‌السلطنه اسفندیاری بود ـ صورت گرفت. نقش این همکاری در توسعه و پیشرفت اولیه پزشکی هسته‌ای در ایران بسیار مؤثر بود. در همان سال‌ها، دکتر هوشنگ دولت‌آبادی در مطب خصوصی خود در تهران، تجهیزات لازم برای سنجش جذب ید-۱۳۱ در تیروئید و همچنین اندازه‌گیری ید رادیواکتیو متصل به پروتئین (PBI) را فراهم کرده بود.

چندی بعد نیز دکتر رسول برکت با تأسیس آزمایشگاه پزشکی هسته‌ای در دانشگاه شیراز، نقش مهمی در گسترش این رشته تخصصی در ایران ایفا کرد.

تاریخچه مرکز تحقیقات پزشکی هسته‌ای در بیمارستان شریعتی

 

این مرکز به‌عنوان نخستین مرکز پزشکی هسته‌ای ایران، در سال ۱۳۴۴ شمسی (۱۹۶۵ میلادی) با نام «مؤسسه پزشکی هسته‌ای و تحقیقات غدد داخلی دانشگاه تهران» تأسیس و تجهیز شد. تأمین هزینه‌های احداث و توسعه این مرکز با هدیه خانم معصومه قراگزلو ـ از منسوبین دکتر صادق نظام مافی و به تشویق ایشان ـ از محل ثلث مرحوم همسرشان، آقای ابراهیم قراگزلو، انجام گرفت. روند توسعه و تجهیز این مجموعه تا سال ۱۳۵۰ ادامه یافت.

حدود ده سال بعد، در سال ۱۳۵۴، ساختمانی در مجاورت این مرکز با نام «دانشکده پزشکی داریوش کبیر» احداث شد که پس از انقلاب اسلامی، به «بیمارستان دکتر شریعتی» تغییر نام یافت. از آن زمان، این مجموعه با عنوان «مرکز تحقیقات پزشکی هسته‌ای بیمارستان شریعتی» شناخته می‌شود.

از نکات برجسته تاریخ این مرکز، دعوت دکتر صادق نظام مافی از دکتر (روزالین یالو) Rosalyn Yalow ـ دانشمند برجسته آمریکایی، کاشف روش رادیوایمونواسی (Radioimmunoassay) و برنده جایزه نوبل پزشکی ـ پیش از انقلاب اسلامی ایران بود. با همکاری ایشان، روش رادیوایمونواسی برای نخستین‌بار در این مرکز پایه‌گذاری و معرفی شد؛ روشی که بعدها نقش مهمی در پیشرفت تشخیص‌های آزمایشگاهی و پزشکی هسته‌ای ایفا کرد.

خانم معصومه قراگزلو
دکتر Rosalyn Yalow ـ کاشف روش رادیوایمونواسی
دکتر صادق نظام مافی - پدر پزشکی هسته‌ای ایران
دکتر صادق نظام مافی

ریاست مرکز تحقیقات پزشکی هسته‌ای تا سال ۱۳۵۸ بر عهده دکتر صادق نظام مافی بود. ایشان هم‌زمان مدیریت گروه آموزشی بیماری‌های داخلی دانشگاه تهران را نیز عهده‌دار بودند و نقش مهمی در توسعه و تثبیت پزشکی هسته‌ای در ایران ایفا کردند.

در آن دوران، فعالیت‌های تشخیصی و درمانی پزشکی هسته‌ای عمدتاً بر بیماران مبتلا به بیماری‌های تیروئید متمرکز بود.

همچنین انجمن علمی پزشکی هسته‌ای ایران در سال ۱۳۵۳ به ابتکار دکتر صادق نظام مافی و در محل همین مرکز تأسیس گردید.

دکتر محسن ساغری پس از اخذ تخصص پزشکی هسته‌ای از ایالات متحده آمریکا، به پیشنهاد دکتر صادق نظام مافی به ایران بازگشتند و به عضویت هیئت علمی دانشکده پزشکی دانشگاه تهران درآمدند. ایشان در سال ۱۳۵۸ و پس از بازنشستگی دکتر صادق نظام مافی، مسئولیت اداره مرکز تحقیقات پزشکی هسته‌ای بیمارستان شریعتی را بر عهده گرفتند.

 

در آن دوره، با توجه به نیاز جدی کشور به تربیت پزشکان متخصص، کارشناسان آموزش‌دیده و همچنین تأمین تجهیزات نوین پزشکی هسته‌ای، دکتر ساغری اقدامات مؤثری در توسعه این رشته انجام دادند. از جمله مهم‌ترین این اقدامات، تأسیس نخستین گروه آموزشی پزشکی هسته‌ای کشور در دانشگاه تهران در سال ۱۳۶۰ بود. همچنین از سال ۱۳۶۲، پذیرش دستیار تخصصی پزشکی هسته‌ای در مرکز تحقیقات پزشکی هسته‌ای بیمارستان شریعتی آغاز شد.

دکتر ساغری در سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۰ و همچنین ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۴، ریاست دانشکده پزشکی دانشگاه تهران را نیز بر عهده داشتند. در این دوران، نقش مهمی در توسعه، معرفی و تثبیت پزشکی هسته‌ای به‌عنوان یک رشته تخصصی مستقل ایفا کردند. تدوین کوریکولوم آموزشی، پایه‌گذاری بورد تخصصی پزشکی هسته‌ای و تصویب این رشته در نظام آموزش عالی کشور، از جمله اقدامات ارزشمند ایشان در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بود.

با پیگیری‌های مستمر، این مجموعه در سال ۱۳۸۴ به‌صورت رسمی به‌عنوان نخستین مرکز تحقیقات پزشکی هسته‌ای کشور به تصویب رسید و در سال ۱۳۸۶ نیز عنوان «قطب علمی پزشکی هسته‌ای کشور» (Excellent Center) را از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دریافت کرد.

فارغ‌التحصیلان این مرکز بعدها نقش مهمی در گسترش آموزش و خدمات پزشکی هسته‌ای در کشور ایفا کردند و در راه‌اندازی این رشته تخصصی در دانشگاه‌های علوم پزشکی شهید بهشتی، ایران، مشهد و شیراز مشارکت داشتند.

پس از بازنشستگی دکتر محسن ساغری، ریاست این مرکز به‌ترتیب بر عهده دکتر محمد افتخاری تا سال ۱۴۰۰ و دکتر علیرضا امامی اردکانی تا سال ۱۴۰۱ بود. از سال ۱۴۰۱ تاکنون نیز ریاست مرکز تحقیقات پزشکی هسته‌ای بر عهده دکتر داود بیکی است.

 

تاریخچه مجله پزشکی هسته‌ای ایران

مجله علمی ـ پژوهشی پزشکی هسته‌ای ایران در سال ۱۳۷۲، پس از اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با مدیرمسئولی و سردبیری دکتر محسن ساغری ـ استاد و رئیس وقت مرکز تحقیقات پزشکی هسته‌ای بیمارستان شریعتی ـ تأسیس شد.

این مجله، که از قدیمی‌ترین نشریات تخصصی پزشکی هسته‌ای در آسیا به شمار می‌رود، در سال‌های نخست به زبان فارسی همراه با چکیده انگلیسی منتشر می‌شد. با این حال، در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۸ میلادی)، به ابتکار دکتر داود بیکی، سردبیر مجله، ساختار آن به یک ژورنال بین‌المللی تمام‌انگلیسی با عنوان Iranian Journal of Nuclear Medicine (IrJNM) تغییر یافت. این نشریه در حال حاضر به‌عنوان یکی از مجلات علمی تخصصی معتبر در حوزه پزشکی هسته‌ای شناخته می‌شود و دارای Impact Factor بوده و مقالات آن در پایگاه‌ها و بانک‌های اطلاعاتی معتبر بین‌المللی نمایه می‌گردند؛ از جمله:

SCOPUS، ESCI (Emerging Sources Citation Index)، EMBASE، EBSCO، DOAJ، ISC، Index Copernicus، IMEMR، SID، Google Scholar، Ulrichsweb™، ROAD، Sherpa Romeo، EuroPub، MIAR، CIVILICA، ABCD Index، Scientific Indexing Services، Electronic Journals Library، Academic Resource Index، CiteFactor و Magiran

وب‌سایت مجله:
https://irjnm.tums.ac.ir/

متن مورد نظر خود را جستجو کنید
تنظیمات پس زمینه